URBAN AFRICA: jakie źródło, taka woda. Wokół ciała, afro-syren i kobiecości. 

12 grudnia, godz. 18:00

Miejsce: Sień IKM.

Wstęp wolny.

 

Plakat promujący wydarzenie.Afryka niezmiennie i niestety nadal często kojarzona jest wyłącznie stereotypowo, jako niezróżnicowany i „zastygły” w przeszłości kontynent, którego ogromna różnorodność kulturowa spłaszczana jest niejednokrotnie do obrazków znanych z mediów (konflikty zbrojne, kataklizmy), wyobraźni rodem z kolonializmu bądź folderów turystycznych (safari i „dzikość”).

Tymczasem jednym ze współczesnych, żywych tekstów kultury, z którego my – osoby często pozbawione duchowości, kontaktu z tradycjami i z własnym ciałem – możemy czerpać inspiracje, to synkretyczne tradycje afrykańskie związane z elementem wody i szeroko pojętym, świadomym poczuciem ciała. Woda jest tradycyjnie kojarzona z płodnością, zmiennością, przemianą, ale i z adaptacją oraz czerpaniem ze źródła (i jego współtworzeniem!), a więc z tym, co podpowiada nam m.in. ciało.

W kontekście polskim po okresie czarnych protestów i izolacji pandemicznej, na fali powrotu kobiet do praktyk cielesnych, kręgów kobiecych i odkrywania siły czułości (m.in. dzięki książkom Olgi Tokarczuk czy Natalii de Barbaro), ważne stało się poznawanie różnych obliczy kobiecości, seksualności i powrotu do duchowości poprzez czucie ciała, ciałopozytywność. Poznanie tradycji związanych z kultem kobiety i ciała występujących dziś w Afryce, może stanowić ciekawą inspirację i możliwość poszerzenia wiedzy, nie tylko odnoście samego kontynentu, ale też tego, jak bardzo niektóre działania kobiet czy postrzeganie seksualności, wspólnotowości i ciała, wyprzedzają tam swoją świeżością i dynamiką podobne zjawiska w innych częściach świata.

 

Podczas prelekcji przybliżę cztery powszechne i bardzo żywe w Afryce zjawiska, które dotykają – w sposób rytualny, cielesny czy artystyczny – tematu szeroko pojętego żywiołu wody i związanej z nim Kobiety: Bogini-Matki, ale też każdej z nas.
Opowieść zacznę od:

  • Kultu Bogini Mami Wata („Więcej niż piękna kobieta”) która – w wielu lokalnych odmianach – znana jest i czczona w dużej liczbie rejonów współczesnej Afryki. Szczególnie fascynujące jest źródło, z którego zaczerpnięta została ikonografia tej ambiwalentnej, kuszącej Bogini: prawdopodobnie pochodzi z dziewiętnastowiecznej, niemieckiej ryciny cyrkowej przedstawiającej samoańskiego akrobatę uznanego błędnie za kobietę!

Wątek zabawy, przyjemności i przepływu, jak też wyjątkowej mocy kobiet, jest kluczowy dla

  • rwandyjskiej praktyki kobiecej zwanej gukuna, która obecnie przeżywa swój renesans. W kraju, w którym ludobójstwo pozostawiło swój trały ślad, nie tylko w historii i przestrzeni, ale przede wszystkim w straumatyzowanej psychice i ciele mieszkańców Rwandy, kobiety odnalazły sens, spokój i przyjemność w powrocie do wspólnotowych praktyk inicjacji seksualnej. Na podobnej zasadzie, co kult Mami Wata, w rytuale gukuna woda – a konkretnie osiągnięcie przez kobietę orgazmu – jest związane z historią mityczną, jest też oznaką łączności i dialogu z płcią przeciwną.

Odnajdywanie związków między kręgami kobiecymi a siłą wody, przemianą i tradycją oraz hołd oddany kobietom to jeden z podstawowych wątków

  • perfomansów nigeryjskiego artysty światowej sławy Jelili Atiku. Performans z udziałem około 100 kobiet (wśród nich byłam i ja), których pochód, częściowo przez wodę, był częścią 57 Biennale w Wenecji (miasta par excellence kobiecego!), jest przepięknym na to dowodem.

Czwartym przykładem na to, czym jest dziś kobiecość w Afryce i jakie moce i historie zapisane są w kobiecym ciele, jest

  • ceremonia czumba na Madagaskarze. To dzięki sile kobiet, ich szczególnej wrażliwości i łączności z tradycją, na Madagaskarze odgrywa się domowe ceremonie spotkania z duchami przodków, którzy wpierają żyjących, udzielają im rad dotyczących zdrowia, życia materialnego i uczuciowego.

 

Dzięki dyskusji nad różnymi formami ożywiania historii, ciała i bycia we wspólnocie, zastanowimy się, jakie oddziaływanie może mieć żywioł wody na budowanie więzi międzyludzkich, ale i więzi z samym sobą (szczególnie, jeśli mowa o ciele kobiecym) w przestrzeni współczesnego miasta.

 

Wszystkie zdjęcia i dane zaczerpnięte zostały z własnych doświadczeń badawczych, podróży, pracy kuratorskiej, uczestnictwa w wydarzeniach artystycznych i ceremoniach, rozmów z kobietami w Rwandzie, artystami i artystkami z Afryki Zachodniej, wróżbitkami z Madagaskaru, wreszcie – z mojej pasji do masowania (@Zmasowany Atak SPA) i obserwacji tego, jak bardzo określa nas i definiuje nasze ciało.

Będzie to już kolejna projekcja dla IKP z cyklu Urban Africa – poprzednia (05.04.2019) dotyczyła kongijskiej subkultury Sapeur (Stowarzyszenie Amantów, Pedantów i Elegantów).
https://www.facebook.com/events/270906163821719/ 

O Prowadzącej: 

Dr Karolina Marcinkowska – antropolożka, pomysłodawczyni inicjatywy @Africa Remix – nowe zjawiska społeczno-kulturowe Afryki Subsaharyjskiej, zaangażowana w projekty z zakresu rozpowszechniania sztuki (głównie współczesnej) i kultury Afryki. Realizowała projekty edukacyjne, artystyczne i naukowe, np. w Rwandzie, Ghanie, Kenii na Madagaskarze czy w Brazylii. Ostatnio współpracowała m.in. z Instytutem Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego (proseminarium badawcze pt. Sztuka/i, codzienność, dekolonizacja. W stronę etnografii Afryki) oraz realizowała dwa projekty naukowe (z ramienia SWPS oraz PAN) związane z badaniami nad recepcją historii kolonialnej Rwandy. Asystentka kuratorów/ek i organizatorka wydarzeń edukacyjnych związanych z Afryką postkolonialną, komunikacją międzykulturową i antydyskryminacyjną. Prelegentka m.in. w Instytucie Studiów Międzykulturowych UJ, Katedrze Języków i Kultury Afryki UW, na Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku. Obecnie pracuje w Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.
Obszary jej zainteresowań badawczych to:

  •  antropologia i pamięć ciała;
  • historia mówiona i od-twarzanie historii;
  • ceremonia versus performans;
  • szeroko pojęta sztuka, współczesne zjawiska kulturowe i dziedzictwo niematerialne w Afryce Subsaharyjskiej.

Autorka książek Od-tworzyć przeszłość. Kult czumba na Madagaskarze (@WN Katedra, 2016), Every Day Life in Early Colonial Rwanda. Insights from German and Polish Sources (Harrassowitz Verlag, 2020).
Więcej na stronie: https://africaremix.wordpress.com/

Autorka projektu graficznego: 

Anita Wasik – adiunkt na Wydziale Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku. Prowadzi Pracownię propedeutyki projektowania książki oraz Pracownię projektowania dla kultur. Projektantka graficzna specjalizująca się w projektowaniu dla instytucji kultur. Zajmuje się tworzeniem identyfikacji, wystawiennictwem, a także projektowaniem książek i katalogów. Współpracuje m.in. z Teatrem Miniatura w Gdańsku, Muzeum Miasta Gdyni, Instytutem Kultury Miejskiej, Festiwalem Literackim Sopot czy Muzeum Emigracji w Gdyni. Laureatka wielu międzynarodowych konkursów na plakat. Pomysłodawczyni cyklu AFRO_KULTURY na Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku. Zrealizowała projekt Bom Dia Sao Tome. Organizuje też liczne wystawy i warsztaty.
Więcej na stronie: www.facebook.com/anitawasikdesign